Pojęcie: Abd al-Kadir

Abd al-Kadir, Abd al-Qadir, Abd al-Kadir Ibn Muhji ad-Din Ibn Mustafa al-Hasani al-Dżaza'iri, Abd el-Kader, ur. 6 IX 1808, zm. 26 V 1883, Damaszek, arabski przywódca (emir) z Algierii, bohater nar. tego kraju; wódz powstania antyfr. 1832-47. Na mocy podpisanego 1837 układu pokojowego z Francuzami pod władzą A. al-K. znalazła się znaczna część Algierii, gdzie próbował stworzyć niezależne państwo (emirat). W 1839 Francuzi zerwali rozejm i zajęli część kontrolowanych przez niego obszarów; A. al-K. wypowiedział im "świętą wojnę", którą prowadził przy poparciu polit. i materialnym sułtana Maroka Abd ar-Rahmana. W 1843 wojska fr. rozbiły obóz A. al-K., który schronił się w Maroku, skąd kierował wojną partyzancką; jego działalność wywołała konflikt marokańsko-fr., zakończony 1844 klęską wojsk marokańskich. Wobec przewagi Francji A. al-K. musiał (1847) skapitulować. W 1853 został internowany we Francji, następnie wyjechał do Turcji; od 1855 mieszkał w Damaszku, oddając się studiom teol. i filoz. oraz pracy lit.; autor dywanu (zbioru wierszy) oraz traktatu mistycznego Kitab al-mawakif ['księga postojów']. W 1860 podczas rozruchów antychrześc. ocalił życie wielu chrześcijanom, za co otrzymał od Francuzów order Legii Honorowej; wydarzeniom tym jest poświęcony wiersz C. Norwida Do Emira Abd el Kadera w Damaszku. W 1966 prochy A. al-K. sprowadzono do Algierii. A.H. Kasznik Abd el-Kader 1808-1883, Warszawa 1977.
- -